Sąd Okręgowy w Lublinie

Biuletyn Informacji Publicznej
Czcionka domyślna Czcionka średnia Czcionka duża Zmień kontrast
Wyszukiwarka treści


Historia


Początki sądownictwa na Lubelszczyźnie sięgają wczesnego średniowiecza, kiedy to rozwijający się w ośrodek miejski gród kasztelański Lublin ( prawa miejskie nadane w 1317 r.) stawał się centrum życia politycznego i sądowego. Organizacja i struktura sadownictwa na przestrzeni wieków u legała ciągłym zmianom, które były determinowane przez rozwój gospodarczy, polityczny i administracyjny tego terenu, ale też burzliwą historię Polski, na którą składały się w szczególności okresy zaborów, Księstwa Warszawskiego i Królestwa Polskiego

To właśnie w dobie Królestwa Polskiego, bo w dniu 6 września 1892 r., został położony kamień węgielny pod budowę gmachu dla potrzeb sądownictwa lubelskiego. Wzniesiony w okresie dwóch i pół roku, za niebagatelną kwotę 180.000 rubli, budynek przy ul. Krakowskie Przedmieście 76, stał się od 1895 r. niezwykle okazałą siedzibą Sądu Okręgowego. Projekt obiektu przygotował - zgodnie z zaleceniami specjalnej komisji ds. budowy - pomocnik architekta gubernialnego inżynier Marian Jarzyński, zaś pewne w nim zmiany wprowadził akademik architektury radca kolegialny Prussakow. Aktualnie w budynku tym ma swą siedzibę lubelski Sąd Rejonowy, zaś sam obiekt został wpisany do rejestru zabytków województwa lubelskiego.

Ramy organizacji sądownictwa, na których bazuje jego dzisiejsza struktura, zostały stworzone w dobie niepodległej Polski (1915-1918). Po proklamowaniu w dniu 5 listopada 1916 r. Królestwa Polskiego na terenach okupowanych przez państwa centralne Tymczasowa Rada Stanu przystąpiła do prac mających na celu przygotowanie podstaw funkcjonowania sądów królewsko-polskich. Zaplanowano organizację czteroszczeblową (sady pokoju, okręgowe i apelacyjne oraz kasacyjnie działający Sąd Najwyższy) z podstawową zasadą dwuinstancyjności i kasacji.

Lubelskie sądy rozpoczęły swą działalność w dniu 1 września 1917 r. W Lublinie miały swą siedzibę: Sąd Apelacyjny, Sąd Okręgowy oraz trzy ( później cztery) sądy pokoju. Wszystkie, co do zasady, orzekały kolegialnie w składach zawodowych bądź z udziałem ławników. Jurysdykcji lubelskiego Sądu Apelacyjnego podlegały, oprócz Sadu Okręgowego w Lublinie, także Sądy Okręgowe w Kielcach, Radomiu i Piotrkowie. Sąd Okręgowy w Lublinie obejmował natomiast swą właściwością tereny dawnej guberni lubelskiej, tj. powiaty lubelski, lubartowski, krasnostawski, puławski, janowski, chełmski, zamojski, biłgorajski, hrubieszowski i tomaszowski. Ostatnie cztery powiaty z dniem 1 czerwca 1918 r. weszły pod jurysdykcję, nowo utworzonego, Sądu Okręgowego w Zamościu. Zasięg apelacji lubelskiej i właściwość miejscowa Sądu Okręgowego w Lublinie ulegały cyklicznym zmianom; reformie poddano również strukturę sądów, gdyż w miejsce sądów pokoju wprowadzono orzekające jednoosobowo sądy grodzkie o znacznie szerszej właściwości rzeczowej.

Strojem urzędowym ówczesnego sędziego była zielona wstęga nałożona przez lewe ramię do prawego boku z emblematem sądów królewsko-polskich. Emblemat stanowił biały orzeł na wieńcu z pozłacanych liści dębowych, umieszczony na tle amarantowym i wsparty na rzymskiej plakiecie o białym emaliowanym tle z napisem "Sądy Królewsko-Polskie". W grudniu 1917 r. lubelskie sądy zostały przeniesione do gmachu gimnazjum rządowego przy ul. Narutowicza 12 ( obecnie Wydział Pedagogiki i Psychologii UMCS). Tam, jako pierwsze w kraju zaczęły orzekać " w imieniu Republiki Polskiej", gdy w dniu 7 listopada 1918 r. ogłoszono w Lublinie powstanie Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej.

http://lublin.so.gov.pl/pliki/1.jpeg

Siedziba Sądu - Narutowicza 12

 

W okresie międzywojennym ( 1919-1939) organizacja sądów została w podstawowym zakresie utrzymana i obowiązywała aż do unifikacji ustroju sądownictwa powszechnego, tj. do dnia 31 grudnia 1921 r. Sędziowie używali dotychczasowego stroju, z tym że na plakiecie emblematu umieszczono nowy napis "Sądy Rzeczypospolitej Polskiej". Dopiero w 1931 r. zlikwidowano szarfy i sędziowie zaczęli orzekać w czarnych biretach i togach, które różniły się wyglądem w sądach poszczególnych szczebli. Zróżnicowanie w stroju zlikwidowano w 1933 r., kiedy to dla wszystkich sędziów wprowadzono togę z żabotem oraz wypustki na kołnierzu i mankietach w kolorze fioletowym. Wtedy też do stroju sędziowskiego dodano złoty łańcuch z zawieszonym u dołu srebrnym orłem (korona, dziób i szpony złote) - godłem Państwa Polskiego.

 

http://lublin.so.gov.pl/pliki/3.jpeg

 

W 1934 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie przeniósł się do odremontowanej i zmodernizowanej dla potrzeb sądownictwa nowej siedziby przy ul. Krakowskie Przedmieście 43. Był to gmach wzniesiony w latach 1874-1876 dla potrzeb Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, według projektu warszawskiego architekta Juliana Ankiewicza. Został on zakupiony przez Ministerstwo Sprawiedliwości od Zjednoczonego Banku Ziemiańskiego S.A., następcy prawnego poprzednich właścicieli. Ów postklasycystyczny pałac, którego fasadę zdobi rzeźba przedstawiająca Fortunę z kołem i Cerevę z kłosami, należy do najpiękniejszych i najokazalszych zabytkowych obiektów miasta.

Główną siedzibę Sądu Okręgowego w Lublinie od połowy 1919 r. stanowił natomiast budynek przy ul. Krakowskie Przedmieście 76, w którym znajdowały się wydziały: I Cywilny i II Karny. Funkcję prezesów tego sądu w okresie dwudziestolecia międzywojennego pełnili po Wacławie Salkowskim: Bolesław Sekutowicz (1921-1925), Stefan Bełżyński ( 1925-1928), Wojciech Przesmycki (1928-1930), Kazimierz Skotnicki (1930-1936) i Stanisław Bryła (1937-1939).

Wybuch drugiej wojny światowej w istotny sposób zakłócił funkcjonowanie lubelskich sądów, które po klęsce wrześniowej wznowiły działalność dopiero w pierwszym kwartale 1940 r. i orzekały równolegle z powszechnymi niemieckimi sądami I i II instancji i doraźnymi sądami policyjnymi.

 

http://lublin.so.gov.pl/pliki/4.jpeg

Bolesław Sekutowicz

 

http://lublin.so.gov.pl/pliki/5.jpeg

Wojciech Przesmycki

 

http://lublin.so.gov.pl/pliki/6.jpeg

Kazimierz Skotnicki

 

Lubelscy sędziowie zaangażowali się w działalność narodową. Bolesław Sekutowicz (ówczesny prezes Sądu Apelacyjnego ) stanął na czele Miejskiego Obywatelskiego Komitetu Społecznego, zaś Stanisław Bryła (ówczesny prezes Sądu Okręgowego ) i Stefan Lelek-Sowa wstąpili do powołanego 14 września 1939 r. Komitetu Obrony Lublina. Wszyscy oni mieli udział w ocaleniu przywiezionych do Lublina z Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie obrazów Jana Matejki Bitwa pod Grunwaldem i Kazanie Skargi. Obaj prezesi, tj. Bolesław Sekutowicz i Stanisław Bryła zostali straceni przez hitlerowców 23 grudnia 1939 r., zaś sędziowie Stefan Lelka-Sowa, Stefan Wiszniewski i Józef Dederko latem 1940 r. w ramach akcji likwidacji przedstawicieli inteligencji polskiej. Kolejni sędziowie tj. Stanisław Korolko i Zdzisław Dobek zostali zamordowani w obozie koncentracyjnym, Stanisław Filipecki i Stanisław Tomaszunas zginęli w Powstaniu Warszawskim, zaś Władysław Michniewski w czasie walk pod Berlinem. Straty personalne lubelskiej kadry sądowniczej sięgały 50% stanu przedwojennego.

Organizacja sądownictwa po II wojnie światowej nawiązywała do okresu międzywojennego i opierała się na specjalnym podziale odbiegającym od administracyjnego podziału państwa. Dopiero reforma przeprowadzona w 1950 r. dostosowała strukturę sadów do podziału administracyjnego; zniesiono wówczas sądy apelacyjne, okręgowe i grodzkie, wprowadzając w ich miejsce sądy wojewódzkie i powiatowe. Zmiany dotyczyły także istotnego zwiększenia udziału ławników w orzekaniu.

W wyniku przedmiotowej reformy, z dniem 1 stycznia 1951 r. Sad Apelacyjny w Lublinie przekształcił się w Sąd Wojewódzki, który objął swą właściwością miejscową całe województwo lubelskie. Poszczególne wydziały tego sądu miały swą siedzibę w budynkach przy ul. Krakowskie Przedmieście 43, przy ul. Okopowej 11 i przy ul. Krakowskie Przedmieście 76. W latach 1965-1971 dla potrzeb sądu pozyskano nowy obiekt poprzez dobudowanie do pałacu przy ul. Krakowskie Przedmieście 43 szklano-aluminiowego skrzydła, według projektu architekta Józefa Urbanowicza. Oba obiekty scalone łącznikiem tworzyły funkcjonalnie jedną całość (tak jest do chwili obecnej) i w pełni zaspokajały ówczesne potrzeby lokalowe lubelskiego Sadu Wojewódzkiego. Funkcję kolejnych prezesów Sądu Apelacyjnego, a później Sadu Wojewódzkiego w Lublinie, pełnili : Jan Prokopowicz ( jedyny żyjący sędzia z dawnego kierownictwa), Henryk Kurnatowski (1945-1947), Marian Mazur (1947-1950), Jan Klukowski (1951-1952), Jan Pietruszka (1952), Wincenty Skłubowski (1952-1953), Stanisław Michałowski (1953-1957), Konstanty Grzebuła (1957-1964), Stefan Żaliński (1964-1968), Tadeusz Skóra (1969-1972), Ludwik Przyszlak (1972-1981) i Zdzisław Markowski (1981-1990).

 

http://lublin.so.gov.pl/pliki/2.jpeg

Sąd Okręgowy w Lublinie - Krakowskie Przedmieście 43

 

Dotychczasowe sądy okręgowe i sądy grodzkie przekształciły się natomiast w sądy powiatowe zgodnie z obowiązującą zasadą - jeden sąd powiatowy na jeden powiat. Największy Sąd Powiatowy w Lublinie obejmował jednak swą właściwością nie tylko miasto Lublin i powiat lubelski ale także powiaty bełżycki i bychawski. Urzędował w dawnej siedzibie Sądu Okręgowego, tj. w budynku przy ul. Krakowskie Przedmieście 76.

Sędziowie orzekali w togach i biretach według zasad określonych w przepisach okresu międzywojennego, przy czym obowiązek ten początkowo nie dotyczył ławników. Strój urzędowy dla ławników sądów wojewódzkich wprowadzono w 1955 r., zaś dla ławników sądów powiatowych w 1962 r.

Rok 1990 to kolejna zmiana w organizacji sądownictwa, której głównym wyrazem było powołanie sądów apelacyjnych, w tym Sądu Apelacyjnego w Lublinie. Obejmował on swoją właściwością obszar działania Sądów Wojewódzkich ( od 1999 r. Sądów Okręgowych) w Lublinie, Zamościu i Siedlcach, zaś od 2001 r. także Sadu Okręgowego w Radomiu. Jego siedzibą był i jest budynek przy ul. Obrońców Pokoju 1.

Reorganizacja administracji kraju, dokonana pod koniec lat dziewięćdziesiątych nie miała większego wpływu na obraz lubelskiego wymiaru sprawiedliwości. Dotychczasowy Sąd Wojewódzki stał się od 1999 r. Sądem Okręgowym w Lublinie obejmującym swą właściwością obszary działania istniejących wówczas 10 Sądów Rejonowych, tj. w Białej Podlaskiej, Chełmie, Krasnymstawie, Kraśniku, Lublinie, Lubartowie, Opolu Lubelskim, Puławach, Radzyniu Podlaskim i we Włodawie. W 2001 r. do okręgu lubelskiego przyłączono Sąd Rejonowy w Łukowie ( Sąd Rejonowy w Krasnymstawie przeniesiony został do okręgu zamojskiego), zaś w 2004 r. nowo utworzony Sąd Rejonowy w Rykach i aktualnie podlega mu łącznie 11 sądów rejonowych.

Główną siedzibę Sądu Okręgowego w Lublinie stanowi nadal gmach przy ul. Krakowskie Przedmieście 43 i 43a (gruntownie odremontowany w latach 2004-2005) ale nie jest on wystarczający dla stale rozbudowującej się jego struktury. Wzrastające potrzeby lokalowe zostały jedynie częściowo zaspokojone dokonanym w 2004 r. przez Ministerstwo Sprawiedliwości zakupem zabytkowej kamienicy przy ul. Krakowskie Przedmieście 47. Dwa wydziały Sadu Okręgowego w dalszym ciągu mają swe siedziby w innych budynkach, tj. przy ul. Karłowicza 4 i przy ul. Plac Czechowicza 1. W omawianym okresie prezesami Sądu Wojewódzkiego (później Okręgowego), byli: Marek Kielasiński (1990), Andrzej Kuba (1990-1993) i Marek Wolski (1994-2001). Od 2002 r. stanowisko prezesa Sądu Okręgowego w Lublinie piastuje Teresa Czekaj.

Opracowała SSO Barbara du Château na podstawie publikacji Arkadiusza Berezy "Lublin, jako ośrodek sądownictwa".

Wszystkie fotografie zamieszczone w części "historia" pochodzą z książki - "Lublin jako ośrodek sądownictwa" - Arkadiusz Bereza, Lublin 2006, Oficyna wydawnicza VERBA

 


Dokument wpisał: Grzegorz Ławnik
Dokument wytworzył: Grzegorz Ławnik
Data wytworzenia informacji: 2008-12-15
Data udostępnienia informacji: 2008-12-17
 
Opis pliku:Pierwsza siedziba Sądu - Narutowicza 12 ikona
Plik zamieścił:Łukasz Głaz
Plik wytworzył:Grzegorz Ławnik
Data wytworzenia informacji:2009-06-26
Data udostępnienia informacji:2009-06-26
Opis pliku:Sąd Okręgowy w Lublinie - Krakowskie Przedmieście 43 ikona
Plik zamieścił:Łukasz Głaz
Plik wytworzył:Grzegorz Ławnik
Data wytworzenia informacji:2009-06-26
Data udostępnienia informacji:2009-06-26
Opis pliku:Przedwojenny sędzia ikona
Plik zamieścił:Łukasz Głaz
Plik wytworzył:Grzegorz Ławnik
Data wytworzenia informacji:2009-06-26
Data udostępnienia informacji:2009-06-26
Opis pliku:Bolesław Sekutowicz ikona
Plik zamieścił:Łukasz Głaz
Plik wytworzył:Grzegorz Ławnik
Data wytworzenia informacji:2009-06-26
Data udostępnienia informacji:2009-06-26
Opis pliku:Wojciech Przesmycki ikona
Plik zamieścił:Łukasz Głaz
Plik wytworzył:Grzegorz Ławnik
Data wytworzenia informacji:2009-06-26
Data udostępnienia informacji:2009-06-26
Opis pliku:Kazimierz Skotnicki ikona
Plik zamieścił:Łukasz Głaz
Plik wytworzył:Grzegorz Ławnik
Data wytworzenia informacji:2009-06-26
Data udostępnienia informacji:2009-06-26